ሓለቓ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንኤርትራ ንሱዳንን ግብጽን ምስ መጥቃዕቲ ትግራይ ተራኺባ ክብሉ ከሲሶም፣ ኣስመራ፡ ካርቱምን ካይሮን ነቲ ክሲ ነጺገንኦ

ሓለቓ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንኤርትራ፡ ሱዳንን ግብጽን ነቶም ኣብ ሰሜን ሃገር ምስ ፈደራላዊ ሰራዊት ዝዋግኡ ዕጡቓት ጉጅለታት ይድግፉ ኣለዉ ክብሉ ከሲሶም። እዚ ዝኾነ፡ እቲ ብ23 መስከረም ዝተሓደሰ ኲናት ካብ ትግራይ ናብ ክልላት ዓፋርን ኣምሓራን ኣብ ዝሰፍሓሉ እዋን እዩ።

ሓለቓ ስታፍ ሓይልታት ምክልኻል ሃገራዊ ኢትዮጵያ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ፡ ኤርትራ ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት) ፋይናንሳዊ ደገፍ ተዋፍር ኣላ ኢሎም ከም ዝኸሰሱ ኣሶሸይትድ ፕረስ (AP) ሓቢሩ። ኣል ጀዚራ ከም ዝሓበሮ፡ ንሳቶም ንኤርትራ ንወጻእተኛታት ሓይልታት፡ ሱዳንን ግብጽን ሓዊሱ፡ ምስ ውሽጢ ኢትዮጵያ ዘለዉ ዕጡቓት ጉጅለታት እተራኽብ "መራኸቢት" ኢሎም ገሊጾማ፡ ነቲ ዘሎ ህውከት ድማ ኣብ "ታሪኻውያንን ናይ ሕጂን ተጻረርቲ" ኢትዮጵያ ኣሰኪሞምዎ።

"ንወጻእተኛታት ሓይልታት ረብሓ ንምግልጋል ዝተወደቡን ዝተሰላሰሉን ሓይልታት ኢና እንዋጋእ ዘለና" ኢሎም ብርሃኑ፡ ከምቲ ፍራንስ 24 ዘቕረቦ ጸብጻብ AFP። "ሻዕብያ (ኤርትራ) ይኹን ህወሓት፡ እንተተሰላሰሉ'ውን፡ ብሱዳን፡ ግብጽን ካልኦት ወጻእተኛታት ሓይልታትን እንተዘይተደጊፎም፡ እንተዘይተሓጊዞምን እንተዘይተዓጢቖምን፡ በይኖም ገለ ክገብሩ ኣይክእሉን።"

RFIን ኣል ጀዚራን ክልቲኦም፡ ንሳቶም ነዚ ክሲ ዝድግፍ ህዝባዊ መርትዖ ከም ዘየቕረቡ ኣመልኪቶም።

ሰለስተ ምኽሓዳት

ሚኒስተር ዜና ኤርትራ የማነ ገብረመስቀል ነቲ ክሲ ነጺጎምዎ። ኣብ X ኣብ ዝጸሓፍዎ፡ ኢትዮጵያ ናብ ባሕሪ ንምብጻሕ እትገብሮ ፈተነ ንኤርትራን ሶማልያን ከም ዘሻቕሎ፡ ንሚሊሻታት ሱዳን ዝድግፍ ናይ ሚሊሻ ስልጠና ንምስተናገድ ዝወሰደቶ ስጉምቲ ድማ ንኢትዮጵያ ምስ ጎረባብታ ከም ዘጋጨዋ ገሊጾም፡ ክብል AP ሓቢሩ።

ሓይልታት ምክልኻል ሱዳን ነቲ ክሲ "መሰረት ዘይብሉ" ኢለንኦ። ሱዳን ብወገና ንኢትዮጵያ ነቲ ካብ ሚያዝያ 2023 ኣትሒዙ ምስ ሰራዊት ሱዳን ዝዋጋእ ፓራሚሊታሪ ሓይሊ ቅልጡፍ ደገፍ (RSF) ትሕግዝ ኣላ ኢላ ትኸሳ። ኢትዮጵያ ነዚ ትኽሕዶ። ክልቲኤን መንግስታት ኣብ ኲናት እታ ካልኣይቲ ኢድ ከም ዘይብለን ይገልጻ፡ ክብል RFI ሓቢሩ።

ቃል ኣቀባሊ ሚኒስትሪ ወጻኢ ጉዳያት ግብጺ ናደር ዛኪ፡ "ግብጺ ንሕግታት ኣህጉራዊ ሕጊ ምሉእ ብምሉእ ዝተወፈየት እያ" ኢሎም፡ ንርግኣት ዞባ ዝዘርግ ተግባራት ከም እትነጽግ ገሊጾም፡ ክብል ኣል ጀዚራ ሓቢሩ። ሜጀር ጀነራል ሳሚር ፋራግ ድማ ከምዚ ዓይነት ምትእትታው "ፖሊሲ ግብጺ ኣይኮነን" ኢሎም ወሲኾም።

ስለምንታይ ኤርትራ ኣብ ማእከል ኮነት

ንኤርትራውያን፡ እዚ ክሲ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ኲናት ዝነበረ ምሕዝነት ዝግምጥል እዩ። ኣል ጀዚራ ከም ዝሓበሮ፡ ኤርትራ ኣብ ኲናት 2020-2022 ምስ ኢትዮጵያ ሓቢራ ንሓይልታት ትግራይ ተዋጊኣ፡ ድሕሪኡ ግን ብናይ ኢትዮጵያ ሃንቀውታ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ክትሻቐል ጀሚራ። ፍራንስ 24 ከም ዝሓበሮ፡ ኤርትራ ኢትዮጵያ ብቐጥታ ናብ ቀይሕ ባሕሪ ንምብጻሕ ክትወራ ትሰርሕ ኣላ ኢላ ስለ እትፈርህ፡ ኣብ ወገን ተቓወምቲ ናብቲ ግጭት ክትስሓብ ትኽእል እያ።

እዚ ክሲ ሓድሽ ኣይኮነን። ሰራዊትን ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ኣሕመድን ቅድሚ ሕጂ'ውን ንኤርትራ ንውሽጣዊ ዕጡቕ ምንቅስቓሳት ትድግፍ ኣላ ኢሎም ከም ዝኸሰስዋ፡ ኤርትራ ድማ ከም ዝኸሓደት AP ሓቢሩ። ኣስመራ ፖስት ብ23 መስከረም ከም ዝጸብጸበቶ፡ ሓደ ቃል ኣቀባሊ ኣቢይ ንሮይተርስ፡ ኣባላት እቲ ሓድሽ ጸረ-መንግስቲ ኪዳን "ንገለ እዋን ብፋይናንሳዊ ደገፍ ኤርትራ ይተሓባበሩ ነይሮም" ኢሎም።

ግብጽን ኢትዮጵያን ካብ 2011 ኣትሒዘን ብዛዕባ ዓብዪ ግድብ ሕዳሰ ኢትዮጵያ ኣብ ሩባ ኒል ይካትዓ ምህላወን'ውን ኣል ጀዚራ ኣመልኪቱ።

ዞባዊ ኲናት ድዩ?

ገለ ተንተንቲ ኣብ ኣል ጀዚራ ነዚ ክሲ ከም መልሲ ውሽጣዊ ጸቕጢ ርእዮምዎ። ኣማኒ ኣል-ጣዊል "ካብ ውሽጣዊ ቅልውላዋት ንምህዳም ዝግበር ርዱእ ፈተነ" ኢሎምዎ። ጸሓፊ ዓማር ዓርኪ ድማ ነዊሕ ግዜ ኣብ "ወጻኢ ሽርሒ" ምትኳር ነቲ ውሽጣዊ ግጭት ኢትዮጵያ ናብ ዞባዊ ኲናት ክቕይሮ ከም ዝኽእል ኣጠንቂቖም።

ኣብ ሜዳ፡ ሓይልታት ትግራይ ድሕሪ ከቢድ ናይ መዳፍዕ ተኹሲ ንከተማ ኤረብቲ ናይ ዓፋር ተቖጻጺሮም፡ ናብ ኣብ 100 ኪሎሜተር ንምብራቕ ዘላ ኣፍደራ ይግስግሱ ከም ዝነበሩ RFI ሓቢሩ። ኣብ ዓፋር እንተወሓደ 150,000 ሰባት ተመዛቢሎም ኣለዉ። ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ ብዛዕባ እቲ ዝተሓደሰ ውግእን ኣብ ሲቪል ዝወርድ ጉድኣትን ስክፍታኦም ገሊጾም። ኲናት 2020-2022 ከም ግምት ሕብረት ኣፍሪቃ ኣስታት 600,000 ሰባት ቀቲሉ።

እዚ ጸብጻብ ካብ ኣሶሸይትድ ፕረስ፡ ኣል ጀዚራ፡ ፍራንስ 24 (AFP)፡ RFIን ቅድሚ ሕጂ ዝወጸ ጸብጻብ ሮይተርስን ዝተወሰደ እዩ።