ብዛዕባ መእተዊ ቀይሕ ባሕሪ ዘሎ ግርጭት ንውዕል ሰላም ትግራይ ይጸቕጦ ኣሎ

ካብቲ ውዕል ፕሪቶርያ ነቲ ኣብ መንጎ መንግስቲ ፈደራል ኢትዮጵያን ሓይልታት ትግራይን ዝነበረ ገፊሕ ኲናት ዘብቅዐ ኣብ ኖቬምበር 2022 ካብ ዝፍረም ኣስታት ኣርባዕተ ዓመት ኣቁጺሩ፡ ተንተንቲ ናይቲ ውዕል ኣተግባብራ ምስ ካልእ፡ ካብ ቀደም ዝጸንሐ ግርጭት ማለት ቀጥታዊ መእተዊ ኢትዮጵያ ናብ ቀይሕ ባሕሪ ዘይምህላዉ ተኣሳሲሩ ከምዘሎ ይገልጹ።

ብዲ ኮንቨርሰሽን ኣፍሪቃ ጽሒፉ፡ ኣብ ኣውኒቨርሲቲ ኦስሎን ኣውኒቨርሲቲ ኬፕ ታውንን ተመራማሪ ዝኾነ ሓፍተ ገብረስላሴ ገብሪሕት፡ እቲ ናይ ኖቬምበር 2022 ውዕል ብወግዒ ኣብ ስራሕ ከምዘሎ ኮይኑ፡ ግን “ቀንዲ ትሕዝቶኡ ብምርጫ ጥራይ እዩ ተተግቢሩ” ኢሉ ጸሓፈ። ገፊሕ ኲናት ደው ኢሉ፡ ኣብ መብዛሕትኡ ትግራይ ኣገልግሎት ፈደራል ተመሊሱ ከምዘሎ እቲ ትንተና ይሕብር፣ ግናኸ ምዕራባዊ ትግራይ ኣብ ትሕቲ ምምሕዳር ኣምሓራ ኮይኑ ይርከብ፣ ወጻእተኛን ካብ ፈደራል ወጻእን ዝኾኑ ሓይልታት ብምሉኦም ኣይወጹን፡ ምፍርራስ ዕጥቂ ትግራይ እውን ኣይተዛዘመን። ልዕሊ 760,000 ተጋሩ ተመዛበልቲ ኮይኖም ከምዘለዉ እቲ ትንተና ይሕብር።

ኢትዮጵያ ካብ ናጽነት ኤርትራ ኣብ 1993 ጀሚራ ንባሕሪ ዘይብላ ሃገር ኮይና ትርከብ፣ ቅድሚኡ ድማ ክሳብ እቲ ኣብ መንጎ 1998ን 2000ን ዝተኻየደ ናይ ዶብ ኲናት፡ ወደብ ዓሰብ ኤርትራ ተጠቒማ ነይራ። ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣቢይ ኣሕመድ፡ “150 ሚልዮን ህዝቢ ኣብ ጂኦግራፊያዊ ቤት ማእሰርቲ ክነብር ኣይክእልን እዩ” ብምባል ተኸራኺሩ፣ እዚ ኣበሃህላ እዚ ድማ፡ ምስ ኣስመራ ዝነበረ ርክብ ይዝሕል እኳ እንተሃለወ፡ መእተዊ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ኣጀንዳ ኣዲስ ኣበባ ንኽጸንሕ ገይሩ ኣሎ።

እቲ ኣብ እዋን ኲናት ኣንጻር ሓይልታት ትግራይ ዝነበረ ኪዳን ኢትዮጵያን ኤርትራን፡ ውዕል ፕሪቶርያ ብዘይ ተሳትፎ ኤርትራ ምስ ተፈረመ እዩ ተበቲኹ። እቲ ትንተና፡ ካብቲ ግዜ እቲ ንደሓር ኣብ መንጎ ኤርትራን ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን (ህወሓት) ዘይወግዓዊ ስትራተጂያዊ ምትሕብባር ከምዝነበረ ዝገልጹ ጸብጻባት ጠቒሱ፡ ህወሓት ግና ወግዓዊ ኪዳን ከምዘየለ እዩ ዝነጽግ። እዚ ኩነታት እዚ፡ ነቶም ኣብቲ ገፊሕ ግርጭት ተሳተፍቲ ወገናት፡ ውዕል ሰላም ከይዛዘምዎ፡ ናይ ምትግባር ትግባረ ምዝንባል ተባራዒ ምኽንያት ይህቦም ከምዘሎ እቲ ትንተና ይሕብር።

150 ሚልዮን ህዝቢ ኣብ ጂኦግራፊያዊ ቤት ማእሰርቲ ክነብር ኣይክእልን እዩ።

ኩነታት ምዕራባዊ ትግራይ፡ ንዝተመዛበሉ ሰባት ናይ ኣየር ሕቶ ጥራይ ኣይኮነን። እቲ ትንተና፡ እቲ ተኸራካሪ ኣመሓዳድራዊ ኩነታት ናይታ ዞባ፡ ተመዛበልቲ ተጋሩ ካብ ምዝንባሎም ቅድሚ ዝጀመረ ግርጭት ውሽጢ ተጠሚዶም ንኽተርፉ ገይርዎም፡ ብናይ ሕጂ ብምርጫ ጥራይ ዝካየድ ትግባረ ውዕል ሰላም ከኣ ከምዘይተፈትሐ ገይሩ ከምዘሎ ይሕብር።

እዚ ጸብጻብ እዚ ካብ ጸብጻብ ዲ ኮንቨርሰሽን ኣፍሪቃ፡ ብኦል-ኣፍሪቃ ዳግማይ ዝተሓትመ፡ ተመርኲሱ እዩ።