ውድቀት ወደባት ኤርትራ ብገዛእ ርእሱ ዝተፈጥረ እዩ፡ ካብ ወጻኢ "ኢምፔሪያሊዝም" ኣይኮነን፡ ይብል ጽሑፍ

ብ16 መስከረም 2026 ብመንገዲ ብሎግ ጋዜጠኛ ማርቲን ፕላውት ዝወጸ ጽሑፍ፡ መንግስቲ ኤርትራ ነቲ "ወደባዊ ኢምፔሪያሊዝም" ዝብል ቃል ዝጥቀመሉ፡ እቲ ብገዛእ ርእሱ ፖሊሲ ምንጻል ዝመጸ ውድቀት ዓቕሚ ወደባት ንምሽፋን እምበር፡ ብሰንኪ ወፍሪ ወጻኢ ከምዘይኮነ ይገልጽ። እዚ ብሃብቶም ገብረጽግያብሄር ዝተጻሕፈ ጽሑፍ፡ ነቲ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኤርትራ ዑስማን ሳልሕ ንምላሽ ዝቐረበ ኮይኑ፡ እቲ ጸሓፊ ነዚ ቃል ንህዝቢ ዘላለየ ንሳልሕ እዩ ኢሉ ይሕብር።

ወደብ ብሚልዮናት ቶን ዝሓልፎ ዝነበረ

እቲ ጽሑፍ ንታሪኻዊ ቁጽርታት ጽዕነት ናይተን ክልተ ቀንዲ ወደባት ኤርትራ ይጠቅስ። ዓሰብ ኣብ ማእከል 1980ታት ኣብ ዓመት ኣስታት 1.3 ሚልዮን ቶን ደረቕ ጽዕነት የመሓላልፍ ነይሩ፡ ኣብ 1986/87 ናብ 2.8 ሚልዮን ቶን ጠቕላላ ጽዕነት ደይቡ፡ ክሳብ 1997 ግና ናብ 2.3 ሚልዮን ቶን ወሪዱ ከምዝነበረ እቲ ጽሑፍ ይሕብር። ምጽዋዕ ከኣ ኣብ 1986/87 470,000 ቶን ኣመሓላሊፉ፡ ዳሕራይ ናብ 780,000 ቶን በጺሑ ነይሩ ይብል።

ንምንጽጻር፡ እቲ ጽሑፍ ናብቲ ኣብ ጅቡቲ ዝርከብ ተርሚናል ኮንተይነር ዶራሌ ይጠቅስ፡ እዚ ኣብ 2024 1.23 ሚልዮን TEU (ናይ 20 ጫማ ማዕረ ዩኒት) ኣመሓላሊፉ፣ ከምኡ'ውን ናብቲ ኣብ ሶማሊላንድ ዝርከብ ወደብ በርበራ፡ በዓል 500,000 TEU ዓመታዊ ዓቕሚ፡ 17 ሜትሮ ዕምቆትን 1,050 ሜትሮ ደሴት ኦሮትን ተሃኒጹ ዘሎ።

ምብልሻው ትሕተ-ቅርጺ ካብ ወደባት ንላዕሊ

እቲ ጽሑፍ ነቲ ተመሳሳሊ ምንጻል ኣብ ዝሰፍሔ ትሕተ-ቅርጺ የስዕቦ። ናይ ሓይሊ ኤለክትሪክ ማምረቲ ሂርግጎ ብ134 ሜጋዋት ዓቕሚ ተሃኒጹ ነይሩ፡ ሕጂ ግና 51.5 ሜጋዋት ጥራይ ይሰርሕ ኣሎ ይብል፣ ከምኡ'ውን መዓርፎ ነፈርቲ ኣስመራ፡ ብ1922 ተሃኒጹ ኣብ 1930ታት ንንግዳዊ ኣገልግሎት ተኸፊቱ፡ ተበላሽዩ ኣሎ ይብል። ብተወሳኺ ዝተበላሸወ ስርዓት ማይን ቀጻሊ ሕጽረት ነዳድን ነቲ ንወደባት ዘገልግላ መርከባት ይገልጽ።

ክርክር እምበር ርግጹእ ጸብጻብ ኣይኮነን

እቲ ቀንዲ ክርክር እቲ ጽሑፍ፡ መንግስቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ነቲ "ወደባዊ ኢምፔሪያሊዝም" ዝብል ቃል ንምንጻል ዕድል ናብ ኢመሬትስን ካልኦት ወፈርቲ ወጻእን ንምቕያር ይጥቀመሉ እምበር፡ ኣብ ኣስመራ ዝተወስዱ ፖሊስታዊ ውሳነታት ንምቕባል ኣይደልን ዝብል እዩ። እዚ ብሓደ ተንታኒ ኣብ መድረኽ ደገፍቲ ተቓውሞ ዝተሓትመ ክርክር እምበር፡ ብነጻ ዝተረጋገጸ ሓበሬታ ኣይኮነን፡ ናይ መንግስቲ ኤርትራ ንኸምዚ ዝበለ ነቐፌታ ዝሃቦ ምላሽ ከኣ ኣብቶም ዝተመርመሩ ምንጭታት ኣይተረኽበን።

እዚ ጸብጻብ ብመንገዲ ብሎግ ማርቲን ፕላውት ካብ ዝወጸን ብሃብቶም ገብረጽግያብሄር ዝተጻሕፈን ጽሑፍ ይጠቓለል።