ተቓዋሚ ጉጅለ ዓፋር ኤርትራ ንኣስመራ ንኲናት ኢትዮጵያ ተባርዕ ኣላ ክብል ከሲሱ፡ ብዛዕባ ስደተኛታት ኣብ ዓፋር ድማ ኣጠንቂቑ

ሓደ ተቓዋሚ ጉጅለ ዓፋር ኤርትራ፡ መንግስቲ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ነቲ ሕጂ ምስ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝዋጋእ ዘሎ ዕጡቕ ኪዳን ኣብ ምውዳቡ ተሓጋጊዙ ክብል ከሲሱ። እቲ ኲናት ንስደተኛታት ኤርትራ ኣብ ክልል ዓፋር ኢትዮጵያ ኣብ ሓደጋ ከእትዎም ከም ዝኽእል ድማ ኣጠንቂቑ።

ምንቅስቓስ ዓፋር ቀይሕ ባሕሪ ንለውጢ (RSAMC)፡ ብ29 መስከረም ዝተዓለመ፡ ብተመራማሪ ቀርኒ ኣፍሪቃ ማርቲን ፕላውት ዝተሓትመ መግለጺ፡ ብዛዕባ እቲ "ኣብቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝቕጽል ዘሎ ግጭት ናይ ስርዓት ኤርትራ ምትእትታው" ኢሉ ዝጸውዖ "ዓቢ ስክፍታ" ከም ዘለዎ ገሊጹ።

እቲ ጉጅለ እንታይ ይኸስስ

RSAMC ንተራ መንግስቲ ኤርትራ "ኣብ ምምስራትን ምውዳብን ጽምዶ" ከም ከቢድ ምዕባለ ከም ዝርእዮ ገሊጹ። ጽምዶ፡ ከምቲ ንሱ ዝበሎ፡ ድሕሪኡ ምስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ንምውጋእ ዕላማኡ ዝኣወጀ ናይ ኪዳን ሓይሊ ኮይኑ ተቐልቂሉ። እቲ ጉጅለ ብተወሳኺ ኢሳይያስ ኣብ ከባቢ 34 ዓመት ናጽነት ኤርትራ ኣብ ዝሃብዎ ተባሂሉ ዝንገረሉ መግለጺ፡ "ክልል ዓፋር ናይቲ ዝመጽእ ኲናት ዓውደ ውግእ ክኸውን እዩ" ከም ዝበሉ ጠቒሱ። ኣስመራ ፖስት ነዚ ዘረባ ብናጻ ከተረጋግጾ ኣይከኣለትን።

እቲ መግለጺ "ምዝርጋሕ ሰራዊት ኤርትራ ናብ ዓፋርን ንዕጡቓት ጉጅለታት ምድጋፍን ንዓፋር ናብ ካልእ መድረኽ ዞባዊ ምፍጣጥ ናይ ምቕያር ሓደጋ ኣለዎ" ኢሉ ኣጠንቂቑ። ኤርትራ ንልኡላውነት ኢትዮጵያ ክተኽብርን "ንሕብረተሰባትን ግዝኣታትን ዓፋር ከም መድረኽ ውግእ ብውክልና ካብ ምጥቃም ክትቁጠብ" ድማ ጸዊዑ።

እቲ ጉጅለ ብተወሳኺ መንግስቲ ኤርትራ ንልዕሊ ሰለስተ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ ንዝነብሩ ሕብረተሰባት ዓፋር "ንምምዝባል፡ ፖለቲካዊ ምግላል፡ ኣብ መነባብሮ ዝግበር ገደብን ከቢድ ማሕበራዊ-ቁጠባዊ ሽግርን" ኣቃሊዕዎም ክብል ከሲሱ። ምስ "ዲሞክራስያውያን ተቓወምቲ ሓይልታት ኤርትራ" ኣብ ኤርትራ ፖለቲካዊ ለውጢ ንምምጻእ ምስራሕ ከም ዝቕጽል ድማ ገሊጹ።

እዚኣቶም ክሲታት ሓደ ተቓዋሚ ምንቅስቓስ እዮም። ኤርትራ ንዕጡቓት ጉጅለታት ኢትዮጵያ ከም ዘይትድግፍ ብተደጋጋሚ ገሊጻ እያ። ኣብዚ ሰሙን፡ ሚኒስተር ዜና የማነ ገብረመስቀል ካብ ሓለቓ ሰራዊት ኢትዮጵያ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላ ዝቐረበ ተመሳሳሊ ክሲ ነጺጎምዎ፡ ክብል ኣሶሸይትድ ፕረስ ሓቢሩ። ኣብ X ኣብ ዝጸሓፍዎ፡ ኢትዮጵያ ባዕላ ናብ ባሕሪ ንምብጻሕ እትገብሮ ፈተነ ንጎረባብታ ከም ዘሻቕሎ ገሊጾም።

ኣብ መገዲ ውግእ ዘለዉ ስደተኛታት

እቲ ዝበለጸ ንጹር ጻውዒት ናይቲ መግለጺ ብዛዕባ ኣብ ዓፋር ዘለዉ ስደተኛታትን ሓተትቲ ዑቕባን ኤርትራ እዩ፡ "እቲ ግጭት ክሰፍሕ ከሎ ተቃላዕነቶም ክውስኽ ይኽእል"። RSAMC ንመንግስቲ ኢትዮጵያን ሰብኣዊ ትካላትን ሓለዋኦምን ሰብኣዊ በጽሖን ከረጋግጹ ጸዊዑ።

ከምቲ ማእከል ተሓዋዊሱ ስደት (Mixed Migration Centre) ኣብ 2026 ኣብ ዘውጽኦ ጸብጻብ ዝጠቐሶ ኣሃዛት UNHCR፡ ኣብ መንጎ መዓስከራት ባራህለን ኣይሳይታ (ኣሳይታ)ን ኣብ ዓፋር ኣስታት 60,000 ኤርትራውያን ይነብሩ። ባራህለ ኣብ ዝሓለፈ ኲናት 2022 ተሃሪሙ፡ ገለ ነበርቱ ድማ ናብ ሰርዶ ዝርከብ ሓድሽ መዓስከር ተሰጋጊሮም። ልዩ ጸብጻባይ ሕቡራት ሃገራት ብዛዕባ ኤርትራ መሓመድ ዓብደልሰላም ባቢከር ኣብ 2023 ናብ ቤት ምኽሪ ሰብኣዊ መሰላት ሕቡራት ሃገራት ዘቕረቦ ጸብጻብ፡ ኣብ መዓስከር ኣሳይታ ዘለዉ 57,000 ስደተኛታት ዓፋር ኤርትራ ዑቕባ ከም ዝተኸልከሉን ኩነታቶም እናኸፍአ ከም ዝኸደን ኣጉሊሑ። ሓደ መጽናዕቲ ኣህጉራዊ ትካል ንኸባብን ምዕባለን (IIED) ድማ መዓስከር ኣይሳይታ "ልዑል ደረጃ ስእነት ውሕስነት መግቢ፡ ድኹም ክንክን ጥዕናን እኹል መጽለሊ ዘይምህላውን" ከም ዘርኢ ረኺቡ።

ውግእ ሕጂ ኣብ ውሽጢ ዓፋር ኣሎ። ሓይልታት ትግራይ ብ27 መስከረም ንከተማ ኤረብቲ ተቖጻጺሮም ናብ ኣፍደራ ይግስግሱ ነይሮም፡ ኣብቲ ክልል ድማ እንተወሓደ 150,000 ሰባት ተመዛቢሎም፡ ከምቲ ጸብጻብ AFP። ኣብ ዓፋር መገድታት ተዓጽዮም ሰብኣዊ በጽሖ የሸግሩ ከም ዘለዉ ኣዲስ ስታንዳርድ ሓቢሩ።

RSAMC ብተወሳኺ ማሕበረሰብ ዓለም "ብህጹጽ ክንቀሳቐስ" ጸዊዑ፡ ዳግማይ ወተሃደራዊ ምትእትታው ኤርትራ ኣብ ኢትዮጵያ ንጸጥታ ቀይሕ ባሕሪ ሳዕቤን ከም ዝህልዎ ኣጠንቂቑ።

እዚ ጸብጻብ ካብቲ ማርቲን ፕላውት ዘሕተሞ መግለጺ RSAMC፡ ከምኡ'ውን ካብ ጸብጻባትን መጽናዕትታትን ኣሶሸይትድ ፕረስ፡ AFP፡ ኣዲስ ስታንዳርድ፡ ማእከል ተሓዋዊሱ ስደት፡ ልዩ ጸብጻባይ ሕቡራት ሃገራት ብዛዕባ ኤርትራን ኣህጉራዊ ትካል ንኸባብን ምዕባለን ዝተወሰደ እዩ።